Ethische data deel 1 -Een inleiding in data ethiek

Werken met data is een echte kans. Er wordt zelfs gezegd dat het de meest sexy baan van de 21e eeuw is! En het is gemakkelijk te begrijpen waarom.. Data heeft zoveel meerwaarde in wetenschap, geneeskunde, security, innovatie,business en nog veel meer toepassingsgebieden. Maar deze onbeperkte macht geeft ons ook een heleboel verantwoordelijkheden.

Want we vergeten het misschien terwijl we naar onze schermen, bestanden en databases staren, maar achter deze gegevens gaan echte personen schuil, die hun behoeften, meningen en verwachtingen hebben. En soms zijn die dubbelzinnig:

  • De patiënt verwacht medische geheimhouding van zijn arts MAAR hij kan soms willen dat zijn medisch dossier beschikbaar wordt gesteld voor onderzoek.
  • Burgers willen niet op straat gefilmd worden door bewakingscamera's MAAR zij willen dat diezelfde camera's hen beschermen tegen criminelen en terroristen.
  • Consumenten willen niet online worden gevolgd, maar verwachten wel dat merken hun alleen de relevante marketingcommunicatie sturen.

Bij dergelijke dubbelzinnigheden moeten professionals die met gegevens werken, zich altijd de vraag stellen:

WAAR TREK IK DE GRENS?

Waar trek ik de grens tussen wat aanvaardbaar is en wat niet? Tussen wat door de betrokkenen zal worden aanvaard en wat niet? En natuurlijk is er een eerste antwoord dat direct in ons opkomt: wetgeving.

De wetgeving is sterk geëvolueerd en zal dat blijven doen, in de context van persoonlijke data: de AVG, de e-privacy wetgeving, de Amerikaanse CCPA... Uiteraard is het respecteren van deze wetten een verplichting voor elk bedrijf. Maar dit is geen gemakkelijke taak! De AVG alleen al bestaat uit 99 artikelen. Hoe kunt u er zeker van zijn dat u aan al deze artikelen voldoet? En zo ja, is dat het dan? U hebt de gegevens volgens de wet verzameld en u bent van plan ze volgens de wet te gebruiken. Is het genoeg? Wat kan er nog mis gaan? En wat nog belangrijker is: hanteren de betrokkenen dezelfde interpretatie van "fout" als de wet en ik?

U denkt misschien: "natuurlijk doen ze dat"... maar denk nog eens na : De AVG die we vandaag gebruiken is van toepassing sinds 2018, maar ze is geschreven in 2016. Alweer 5 jaar geleden. En natuurlijk is de innovatie op het gebied van data sindsdien niet gestopt. Nieuwe methoden zijn opgedoken, nieuwe tools zijn uitgebracht, nieuwe kanalen worden gebruikt door betrokkenen. En sommige daarvan waren niet voorzien, en dus niet geregeld, door onze 5 jaar oude wet.

Daarom is wetgeving vandaag misschien niet genoeg om aan alle verwachtingen van de consument te voldoen. We moeten een extra stap zetten om er zeker van te zijn dat we dezelfde opvatting hebben over aanvaardbaar gebruik van hun gegevens.

Wat we uiteindelijk nodig hebben, is een maatschappelijke overeenkomst over "juist" en “fout". Deze maatschappelijke overeenkomst bestaat, en wordt 'ethiek' genoemd. En ethiek is een zeer goede kandidaat om ons te helpen de grens te trekken, omdat het een perfecte aanvulling is op wetgeving:

  • Wetgeving vertelt ons wat mag en wat verboden is: wat we KUNNEN doen.
  • In de context van de wetgeving vertelt de ethiek ons wat de gemeenschap van ons verwacht: wat we MOETEN doen.

We zouden kunnen zeggen dat het respecteren van de wetgeving het gebruik van je hersenen is, terwijl het respecteren van de ethiek het gebruik van je hart is. Raad eens welke van de twee het belangrijkst is voor de betrokkenen?

In de volgende aflevering van deze blogreeks gaan we dieper in op het onderwerp data-ethiek, en zullen we zien waarom het respecteren ervan ook een slimme manier is om de toekomst voor te bereiden.